MojVrsac.com - .:: Portal grada Vršca ::.

Jovan Sterija Popović je neosporno jedna od najznačajnijih figura srpske i jugoslovenske književnosti. S pravom je nazvan "ocem srpske drame". Napisao je prve prave tragedije na srpskom jeziku i genijalne komedije. Kao tragičar, po uzoru na velike francuske i nemačke tragičare, opisivao je događaje iz istorije srpskog naroda. Njegovom tragedijom "Smrt Stefana Dečanskog" otvara se 1841. godine beogradsko pozorište "Teatar na dumruku". Od tragedija vredno je pomenuti prvu Sterijinu tragediju "Svetislav i Mileva", pa "Miloš Obilić ili Padnuće serbskog carstva", zatim "Nesrećno supružestvo ili Naod Simeon", "Skenderbeg" i "Lahan". Pravu umetničku vrednost pokazao je Sterija kao pisac komedija. Njegov komediografski talenat stvorio je snažna i velika književna dela, koja su tim veća što je u srpskoj književnosti ustvari tek Sterija utro put srpskoj komediji. Prvi period u Sterijinom pisanju komedija pada u vreme njegovog života u Vršcu izmedu 1830. i 1840. godine. U njima je Sterija ovekovečio svoj rodni grad likovima Kir Janje, Feme, Alekse Ružića i drugih. Komedije "Laža i paralaža" (1830.), "Pokondirena tikva" (1830.), "Tvrdica" (1837.), "Zla žena" (1838.) i "Pomirenje" (1841.) donose mu priznanja savremenika i reputaciju "srpskog Molijera". Godine 1841., 1842. i 1847. izvedene su i neke Sterijine manje komedije: "Ženiba i udadba", "Simpatije i antipatije", "Volšebni magarac", "Džandrljiv muž", "Sudbina jednog razuma" i "Prevara za prevaru". Jedinu komediju, koja u celini slika beogradsku sredinu "Beograd nekad i sad", Sterija je izdao 1853. godine. Poslednja komedija koju je Sterija napisao bili su "Rodoljupci". Ovu značajnu komediju Sterija nije uopšte štampao, pa je ostala još dugo posle njegove smrti u rukopisu. Inspiraciju za ovu komediju Sterija je našao u revolucionarnim događajima 1848.-1849. godine.
Sterijine komedije su umetnički verna slika jednog dela srpskog društva u Vojvodini u prvoj polovini XIX veka i nose bogatu galeriju likova. Sterijine komedije su prešle okvire svoga vremena, dobile trajnu vrednost i ulaze u naše kulturno naslede. Raznovrstan kao pisac, Sterija je pisao i satire, romane, rasprave o književnosti i jeziku i refleksivnu poeziju koju je izdao u zbirci "Davorje", jednoj od najboljih knjiga refleksivne poezije u našoj književnosti. Boraveći u Srbiji kao ministar prosvete, Sterija je osnovao Društvo srpske slovesnosti (sada Srpska akademija nauka i umetnosti) i Narodni muzej. Postavio je i temelje modernom školstvu Srbije i bio pisac mnogih udžbenika. Jovan Sterija Popović je sahranjen na Pravoslavnom groblju u Vršcu.

BORA KOSTIĆ

(Vršac, 1887 – 1963)

Bora Kostić se rodio 24.februara 1887. godine u Vršcu. Kao dečak je naučio da igra šah i vrlo brzo je postao jedan od najboljih igrača u gradu. Školujući se u Beču i Budimpešti imao je prilike da igra šah sa vodećim evropskim velemajstorima tog vremena i počeo je da stvara mit o sebi. Uoči Prvog svetskog rata Bora Kostić putije u Argentinu gde drži predavanja o šahu, a zatim odlazi u Ameriku gde živi isključivo od šaha i upoznaje Enrika Karuza, pored koga upoznaje najveće umetnike toga vremena.

 

Po završetku Prvog svetskog rata vraća se u Evropu, ali ubrzo kreće na svoj poznati put oko sveta i igra u Australiji, Novom Zelandu, Indiji, Nepalu, Tibetu, Južnoj Africi, Mozambiku i Keniju. Tada je odigrao najčuveniju partiju u istoriji šaha na polutaru – on sa severne strane Zemljine polulopte, a Spenser Palmer sa južne, dok su im urođenici štitili glave suncobranima. Šahovski protivnici na tom putu bili su mu predsednici vlada, kraljevi, maharadže, kneževi, šeici, carevi, generali, plemenske poglavice, različiti osobenjaci i boemi poput samog čika Bore Kostića.

Na svim svojim proputovanjima Bora Kostić je osećao snažnu nostalgiju prema svom rodnom gradu Vršcu, gde se vraća posle svih svojih proputovanja i šahovskih avantura. Drugi svetski rat proveo je u Vršcu i šahom se tada zvanično nije bavio, već je igrao samo po kafanama za čaj i hranu. Posle rata igrao je za reprezentaciju Jugoslavije, ali i mnogo simultanki, a naročito kafanskih partija u Vršcu. Uvek je oko sebe skupljao mnogo posmatrača zbog svoje duhovitosti, lucidnosti i britkosti uma. Poslednji turnir igrao je avgusta, poslednju šahovsku partiju krajem oktobra, a umro je 3. novembra 1963. godine.

 

Poput mnogih drugih velikih umetnika, pesnika, naučnika i život Bore Kostića je poput komete koja nas uvek iznova podseća da veliki umovi imaju svoj jasan i neponovljiv životni put bez obzira kojom se oblašću ljudskog duha bavili.Zbog njegove velike svetske turneje posvećene šahu nazvali su ga šahovski Magelan, a važio je za nezvaničnog ambasadora šaha.

Nikola Nešković (1720-1775), ikonopisac, deda Jovana Sterije Popovića, oslikao kapelu u Eparhijskom dvoru.

Josif Jovanović Šakabenta (1743-1805), vršački vladika, mecena i prijatelj Dositeja Obradovića, osnivač Gramatikalne škole, incijator da Vršac dobije status slobodnog kraljevskog grada.

Đorđe Arsenijević Emanuel (1775-1837), general ruske vojske, osvajač Kavkaza, učesnik ratova protiv Napoleona, predsednik suda dekabristima.

Gavrilo Pekarović (1812-1851), lekar pedijatar, Sterijin prijatelj poznat po "Čedoljublju" prvoj knjizi u nas o negovanju dece.

Laza Nančić (1854-1887), poaznat vršački socijalista, pisac i osnivač čitaonice.

Jaša Tomić (1856-1922), naslednik Svetozara Miletića u radikalnoj stranci, plodan pisac pesama, novela, romana, pamfleta i članaka.

Feliks Mileker (1858-1942), osnivač Narodnog muzeja u Vršcu i njegov dugogodišnji upravnik, pisac velikog broja knjiga i studija, najpoznatije delo je o istoriji ovoga grada "Povesnica grada Vršca".

Pavle Paja Jovanović (1859-30.11.1957.), jedan je od najvećih srpskih slikara i tipičan predstavnik akademskog realizma.

Ferenc Herceg (1863-1954), jedan je od najplodnijih i najčitanijih madjarskih proznih pisaca svih vremena

Milan Jovanović (1863-1944) jedan od najpoznatijih srpskih fotografa, brat Paje Jovanovića, renomiranog srpskog slikara.

Sultana Cijuk (1871-1935), operska diva, pevala na poznatim evropskim scenama, a bila je član pozorišta u Beogradu i Novom Sadu.

Dragiša Brašovan (1887-1965), poznati arhitekta čija dela krase mnoge naše gradove, npr. zgrada Izvršnog veća Vojvodine u Novom Sadu.

Žatrko Zrenjanin (1902-1942), narodnih heroj u II svetskom ratu, rodom iz Izbišta, po njemu je današnji Zrenjanin dobio ime.

Vasko Popa (29.06.1922-05.01.1991) jedan od posljednjih originalnih pesnika srpske moderne književnosti.

Rada Đuričin (31.05.1934. u Vršcu) srpska glumica. Diplomirala 1958. na Fakultetu dramskih umetnosti i 1961. na Filozofskom fakultetu u Beogradu.

Teodor Nestorović je bio vršački episkop koji se 1594. godine našao na čelu ustanika u Banatskom ustanku. Temišvarski paša uhvatio je u Vršcu vladiku Teodora i živog ga odrao. Iste godine su spaljene mošti svetog Save na Vračaru. Srpska pravoslavna crkva slavi ga 16. maja po crkvenom, a 29. maja po gregorijanskom kalendaru.